2.5 Ondernemerschap leren? Trial-and-error leerstrategie!

2.5 Ondernemerschap leren? Trial-and-error leerstrategie!

Een onderwijsoperatie die te vergelijken is met het plannen maken van een skivakantie (reis, overnachting, ski’s huren, catering, skipassen, uitrusting, kosten in kaart brengen etc.) terwijl je nog nooit geskied hebt. En dat wellicht zelfs ook nooit gaat doen. Dat ondernemingsplannen maken, acht ik om meerdere redenen onjuist: het plannen maken in ondernemerschap gebeurt voortdurend, maar het uitwerken in uitgebreide plannen niet. Dat laatste kost veel tijd die ten koste gaat van het geld verdienen. Terwijl ondernemerschap juist heel vaak dat planmatige mist en bijvoorbeeld omdat veel besluitvorming intuïtief plaatsvindt.

Trial-and-error in een authentieke leeromgeving i.p.v. “plannen maken”

In het huidige onderwijs over ondernemerschap wordt veelal standaard het accent gelegd op een aanbodgericht uitgangspunt van de ondernemer: plannen maken. Vooral “Ondernemingsplannen” maken. Dikwijls heel uitgebreid.

Ik zie meer in een trial-and-error methode, waarbij je je ondernemerschapcompetenties probeert te ontwikkelen in een authentieke omgeving. Dat kan LE-Game zijn (snel en eenvoudig te realiseren in een schoolomgeving), maar ook bijvoorbeeld in leerbedrijven die er in allerlei vormen zijn. Bij leren via trial-and–error is trouwens het trekken van juiste lessen uit ervaringen sowieso geen simpel proces. Ook bij ondernemerschap leren. Gewoon uitproberen, trial-and-error, is een strategie waarmee men ook in andere organisaties, de complexe, voortdurende veranderende problemen waarmee men wordt geconfronteerd, probeert op te lossen. Niet alleen organisaties hebben moeite met toegegeven van fouten en zich aanpassen. De meeste individuen hebben hetzelfde probleem. Trial-and-error accepteren betekent fouten accepteren. Het over problemen heenstappen als een beslissing niet goed uitpakt, hetzij door pech hetzij door een beoordelingsfout, dat is iets wat onze hersenen zomaar een-twee-drie kunnen. Hersenen weigeren dikwijls verliezen te accepteren!38
De juiste reactie bij trial-and-error is je tegenslag te onderkennen en van richting veranderen. Maar onze instinctieve reactie is ontkenning. Daarom is “van je fouten leren” een goed advies dat heel moeilijk is op te volgen.

Succesvolle aanpassing van Palchinsky Principles

Het recept voor succesvolle aanpassing bevat volgens Palchinsky drie essentiële stappen die eigenlijk de structuur van het leerproces met behulp van de trial-and-error strategie weergeven: Nieuwe dingen uitproberen, ervan uitgaand dat sommige daarvan mislukken Mislukking overleefbaar maken omdat het veel zal voorkomen Zorgen dat je weet wanneer je hebt gefaald [Peter] Palchinsky realised [...] most real-world problems are more complex than we think. They have a human dimension, a local dimension and are likely to change as circumstances change. His method for dealing with this could be summarized as three 'Palchinsky principles': first seek out new ideas and try new things: second, when trying something new, do it on a scale where failure is survivable; third, seek out feedback and learn from your mistakes as you go along. The first principle could simply be expressed as [the evolutionary concept of] 'variation'; the third as [the evolutionary concept of] 'selection'.39

De bekende serial entrepreneur Michiel Mulder geeft heel beeldend invulling aan de eerste stap: nieuwe dingen uitproberen.
“Veel van mijn dromen komen uit. Ik heb het plaatje dan al in mijn hoofd, met veel details in klank, kleur, gevoel en geur eromheen. Het ziet er zeer aantrekkelijk uit…Vervolgens zet ik de zaken dan ook in gang om mijn droom te verwezenlijken.” 40
Ook stelde hij:
“Het is niet moeilijk om een goed idee kapot te rekenen. Redenen te vinden waarom iets niet werkt is eenvoudig. Maar probeer eens iets op te starten wat wel werkt. Dat is pas krachtig…. Iets nieuws beginnen, iets ondernemen, iets creëren is een stuk moeilijker, en het is de levensader van elke onderneming.”

Toch ondernemingsplan maken? Dan van jezelf: het “personal businessplan”

Een punt is dat studenten dikwijls wordt gevraagd “een ondernemingsplan” te schrijven, zonder dat er sprake is van een business waar men mee annex is. Men heeft geen ervaring met het “product”, het plan maken en een min of meer willekeurig fantasieproduct bedenken is dan wel een oefening in gestructureerd denken, maar heeft eigenlijk met ondernemerschap weinig van doen.

Opleiding HBO zien als “normale investering” met terugverdientijd van < 1 jaar

Tijdens een presentatie van Derick Faro (18/05/2017) zag ik ineens de analogie tussen de investering in een gewone productieomgeving, zoals Teijin of Emmtec op het industrieterrein. Daar is de terugverdientijd bij normale investeringen 3 maand tot maximaal ca. 2 jaar. Wordt het geinvesteerde geld niet binnen die ttijd terugverdiend, gaat de investering eenvoudigweg niet door. Derick betaalde voor zijn opleiding aan Stenden een kleine € 200 per jaar. Dus per jaar een bedrag van zeg € 2500. Inmiddels is hij een aantal jaren bezig, totaal zal hij zo’n 6 jaar met de studies bezig zijn. In totaal dus een investering van circa € 15.000. Daarnaast heeft hij ook een bijbaan in de komkommerteelt. Ik stelde dat als hij daar full time mee bezig zou zijn, hij een jaarinkomen zou hebben van zeg €15.000. Toen vroeg ik m wat voor inkomen hij verwachtte ná zijn studie: zo’n € 30.000? Dat beaamde hij volledig. Toen stelde ik dus dat de terugverdientijd (TVT) in zijn geval vergelijkaar is met de gang van zaken bij normale investeringen in het bedrijfsleven: ook 1 jaar!

Voorbeeld Mohammed uit Yemen bij personal businessplan

In mijn colleges over de theorie van ondernemerschap laat ik studenten een “ondernemingsplan” over zichzelf maken. Dit gebaseerd op de historie van één van mijn oud-studenten Mohammed uit Jemen die regelmatig naar z’n oom in Engeland moest om geld voor zijn studie op te halen. Ik stel dan ook de vraag: waarom zou iemand in jou bv €5000 moeten investeren? Het leidt bij studenten tot het besef dat ze wel degelijk ondernemend om moeten gaan met hun tijd en geld.

Leren van a-causaliteit

Ondernemerschap zit vol van situaties die niet voorzien kunnen worden, van economische patronen waarbij je dikwijls op het verkeerde been wordt gezet. Waarbij causale verbanden van voorspelbare actie en reactie ontbreken. Dat staat ver af van de reguliere schoolsituaties die vooral causaal zijn: een logisch verband tussen oorzaak en gevolg. Schoolsituaties die opleiden tot rationele conditionering bij de benadering van processen. “A-causaliteit” waarbij juist zaken niet op basis van actie en reactie tot stand komen, is bij ondernemerschap regelmatig aan de orde.

Een schoolorganisatie in het algemeen mist dan ook veelal de juiste context om ondernemerschap te leren vanuit de vraagkant.
Het is een analyse die voortvloeit uit de ervaringen met leerbedrijven.41 Kenmerkend van die context is de authentieke leeromgeving, die bovendien Kolb-neutraal is.
Kolb-neutraal betekent, zoals eerder gesteld, dat er geen specifieke voorkeurleerstijl vereist is in de context van het leerproces, omdat die specifieke context aan elke leerstijl de mogelijkheid biedt om het leerproces mee te beginnen. Het maakt in de spelsimulaties als in LE-Game niet uit of je begint met Ervaren (concrete ervaringen opdoen door gewoon te beginnen), dan wel dat je begint met Reflecteren (observeren van anderen en te reflecteren daarop), of zelf te beginnen met Conceptualiseren (vormen en formuleren van abstracte begrippen) dan wel te beginne met Toepassen (experimenteren en actief toetsen van de theoretische kennis die je al hebt).
Overigens is de onderverdeling in het Engels sprekender: Concreet ervaren (‘feeling’), Waarnemen en overdenken (‘watching’), Abstracte begripsvorming (‘thinking’), Actief experimenteren (‘doing’).

De context van een authentieke leeromgeving is nodig om ondernemerschapcompetenties te activeren op een effectieve, efficiënte, flexibele and creatieve manier. In de spelsimulaties als LE-Game wordt er een “pull system” gerealiseerd, waarin het (aan)leren gebaseerd is op het activeren van de benodigde competenties om als ondernemer succesvol te kunnen zijn. Immers aanleren (onderwijzen) is wat anders dan leren. Juist het leren van ondernemerschap vergt een context die de vraag naar dat ondernemerschap uitlokt: een authentieke leeromgeving.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.